Wojna zimowa

Rankiem 30 listopada 1939 r. Armia Czerwona przekroczyła granicę Finlandii na całej jej długości, a radzieckie bombowce zaatakowały Helsinki i inne miasta. Do natarcia ruszyły cztery armie radzieckie: 7. Armia na Przesmyku Karelskim, w kierunku linii Mannerheima; 8. Armia na północ od jeziora Ładoga; 9. Armia w głąb środkowej Finlandii, na Suomussalmi, Kuhmo i Sallę; oraz 14. Armia z Murmańska przeciwko Petsamo na wybrzeżu arktycznym. Później wydzielono jeszcze dwie armie: 13. Armię z wschodniego skrzydła 7. Armii na przesmyku pod koniec grudnia oraz 15. Armię z 8. Armii na północ od Ładogi 12 lutego. Stalin ustanowił w Terijoki marionetkową „Fińską Republikę Demokratyczną” pod wodzą Ottona Kuusinena, zamierzając w ciągu kilku tygodni osadzić jej rząd w Helsinkach. Fińskie siły, zmobilizowane w październiku i dowodzone od 30 listopada przez marszałka Carla Gustafa Emila Mannerheima, skierowały na granicę jedynie oddziały osłonowe; na przesmyku wycofały się one na linię Mannerheima już w pierwszym tygodniu wojny.

W połowie grudnia radzieckie natarcie na przesmyku utknęło przed linią Mannerheima — pasem bunkrów i umocnień polowych biegnącym od Zatoki Fińskiej przez Summę i przesmyk wodny Vuoksi po Taipale nad jeziorem Ładoga. Powtarzające się radzieckie ataki na Taipale, gdzie linia stykała się z Ładogą, nie zdołały wyprzeć obrońców do końca wojny. Dalej na północ, w Karelii Ładoskiej, fińska Grupa Talveli rozbiła 12 grudnia pod Tolvajärvi radziecką 139. Dywizję. 12. Dywizja IV Korpusu Armijnego generała majora Woldemara Hägglunda utrzymywała linię rzeki Kollaa od 7 grudnia do końca wojny, niekiedy mając przeciwko dwóm radzieckim dywizjom zaledwie cztery bataliony. W styczniu kontrofensywa Hägglunda odcięła radzieckie 168. i 18. Dywizję w kotłach w pobliżu Kitelä i Lemetti, nad brzegiem Ładogi.

Najbardziej spektakularne fińskie sukcesy przyszły na bezludnych obszarach środkowej części kraju. W rejonie Suomussalmi 9. Dywizja pułkownika Hjal mara Siilasvuo w grudniu okrążyła i rozbiła radziecką 163. Dywizję, a następnie zaatakowała 44. Dywizję wysłaną jej na odsiecz. Stosując taktykę „motti”, niewielkie fińskie oddziały narciarskie przecinały kolumnę radziecką poruszającą się drogą na odizolowane odcinki i rozbijały je kolejno wzdłuż drogi Raate, aż do początku stycznia 1940 r. Szacunki radzieckich strat w tym rejonie wahają się od około 22,500 do 27,000 żołnierzy; radziecki dowódca, Aleksiej Winogradow, został później postawiony przed sądem wojennym i rozstrzelany. Od 28 stycznia dywizja Siilasvuo okrążyła na wschód od Kuhmo radziecką 54. Dywizję, która utrzymała się tam, zaopatrywana drogą powietrzną, aż do końca wojny. Pod Sallą radziecka 122. Dywizja została w grudniu zatrzymana przed Kemijärvi, a w styczniu wycofała się do Märkäjärvi. Na dalekiej północy radziecka 14. Armia zajęła Petsamo w pierwszych dniach wojny, w połowie grudnia dotarła do kopalń niklu w Salmijärvi i została zatrzymana w pobliżu Höyhenjärvi. Pod koniec lutego wznowiła natarcie w kierunku Nautsi, ale nie dotarła w głąb kraju.

29 stycznia 1940 r. rząd Stalina zrezygnował z marionetkowego rządu Kuusinena i zasygnalizował gotowość do bezpośrednich rozmów z Helsinkami, jednocześnie przygotowując silniejsze uderzenie. 7 stycznia Stalin powierzył dowództwo nad inwazją generałowi Siemionowi Timoszence, który zreorganizował radziecki Front Północno-Zachodni, skoncentrował artylerię i przeszkolił wojska do frontalnego szturmu na umocnione pozycje. 1 lutego Sowieci rozpoczęli ostrzał, w którego pierwszych 24 godzinach na fińską linię spadło około 300,000 pocisków. 11 lutego nastąpił skoncentrowany atak piechoty i wojsk pancernych. Fińscy obrońcy, wyczerpani po ponad siedemdziesięciu dniach nieustannych walk i cierpiący na niedobór amunicji oraz odwodów, nie zdołali zamknąć wyłomu pod Summą. 15 lutego Mannerheim zarządził ogólny odwrót II Korpusu z linii Mannerheima na linię pośrednią.

Pod koniec lutego armia fińska prowadziła walkę odwrotową przez przesmyk, broniąc linii pośredniej, a 27 lutego wycofała się na tyłową linię obrony, biegnącą przez Wyborg, drugie co do wielkości miasto Finlandii, Tali i Kuparsaari aż do Vuoksi. Wojska radzieckie przeszły po lodzie przez Zatokę Wyborską, a 5 marca wylądowały na jej zachodnim brzegu pod Vilaniemi, przecinając drogę do Helsinek. Inne oddziały wdarły się na wschodnie przedmieścia miasta, ruszyły w stronę Tali i przekroczyły Vuoksi pod Vuosalmi. Gdy 13 marca o 11:00 weszło w życie zawieszenie broni, Finowie nadal utrzymywali Wyborg i Taipale. 23 lutego Sowieci przedstawili warunki pokoju, żądając przesmyku i wybrzeża Ładogi. Finlandia, której armia była bliska załamania, lecz wciąż pozostawała zorganizowaną siłą, wysłała delegację, która dotarła do Moskwy 7 marca. Traktat pokojowy w Moskwie podpisano 12 marca; wszedł w życie następnego dnia. Finlandia odstąpiła około 9–11 procent swojego terytorium, w tym cały Przesmyk Karelski z Wyborgiem, Karelię Ładoską, część regionu Salli i Półwysep Rybacki, a także wydzierżawiła Związkowi Radzieckiemu Hanko na trzydzieści lat. Z odstąpionych obszarów ewakuowano około 430,000 Finów. Finlandia zachowała niepodległość; słabe początkowe wyniki Armii Czerwonej wpłynęły zarówno na ocenę radzieckiej słabości przez Hitlera, jak i na powojenne reformy radzieckiego wojska.