Powstanie Warszawskie

1 sierpnia 1944 Armia Krajowa rozpoczęła powstanie w Warszawie, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Wisły. Powstańcy dążyli do opanowania stolicy, zanim wkroczą do niej wojska radzieckie. Uderzyli na niemiecki garnizon i w ciągu trzech dni opanowali większość miasta, ale nie zdobyli kluczowych dworców kolejowych ani węzłów drogowych. Ich siły początkowe były znaczne, lecz wielu powstańców nie miało broni palnej. Siły niemieckie obejmowały garnizon warszawski oraz oddziały określane jako Kampfgruppe Rohr, Kampfgruppe Reinefarth i Sturmbrigade Dirlewanger. Mapa przedstawia główne zgrupowania i przybliżone obszary kontroli, a nie dokładne pozycje poszczególnych oddziałów na każdej ulicy. [1] [2] [4]

Niemieckie posiłki pod dowództwem Ericha von dem Bacha rozpoczęły kontrofensywę 4–5 sierpnia. Kampfgruppe Reinefarth wraz z pułkiem Dirlewangera uderzyła przez Wolę 5 sierpnia, a RONA zaatakowała Ochotę; podczas rzezi Woli i Ochoty zamordowano dziesiątki tysięcy cywilów. Wola i Ochota upadły do 12 sierpnia, a główne natarcie na Stare Miasto rozpoczęło się 19 sierpnia. Walki przybrały charakter oblężenia: niemieckie ataki i przewaga techniczna pozbawiły powstańców możliwości działania na terenie całego miasta, pozostawiając odizolowane punkty oporu. Obrońcy Starego Miasta wycofali się kanałami 1–2 września; Powiśle padło 6 września. Armia Krajowa nadal utrzymywała część Warszawy, ale powstańcom szybko ubywało zaopatrzenia, a pomoc z zewnątrz była niewielka. Loty zaopatrzeniowe zachodnich aliantów odbywały się na długich trasach, natomiast pomoc radziecka pozostawała ograniczona. [1] [4]

14 września, po czterech dniach walk, wojska radzieckie i 1 Armia Wojska Polskiego zdobyły Pragę na wschodnim brzegu Wisły; Niemcy wysadzili ostatnie mosty. Od 16 do 19 września oddziały 1 Armii Wojska Polskiego przeprawiły się przez rzekę na Czerniaków, Powiśle i Żoliborz. Połączyły się z Armią Krajową tylko na Czerniakowie, a przyczółek upadł 23 września. Przeprawy nie przyniosły Armii Krajowej odsieczy, a 1 Armia Wojska Polskiego poniosła ciężkie straty. We wrześniu rozpoczęły się ograniczone zrzuty radzieckie, lecz pomoc nie odmieniła sytuacji. 20 września Armia Krajowa przeorganizowała swoje siły warszawskie w Warszawski Korpus AK, złożony z trzech dywizji piechoty. [1] [2] [4]

Mokotów padł 27 września, a Żoliborz 30 września. Armii Krajowej pozostało już tylko Śródmieście, a zapasy były niemal wyczerpane. Jej dowódca, Tadeusz Bór-Komorowski, przyjął warunki kapitulacji 2 października. Niemcy wzięli powstańców do niewoli, a następnie deportowali pozostałych mieszkańców Warszawy i systematycznie niszczyli znaczną część miasta. Źródła podają różne szacunki strat wojskowych i cywilnych: przytaczane dane dotyczące polskich strat wojskowych wynoszą od 15,200 poległych lub zaginionych do 18,000 poległych, a szacunki liczby ofiar cywilnych wahają się od 150,000–200,000 do 250,000. Podawane dane dotyczące strat niemieckich również znacznie się różnią. Powstanie zakończyło się zwycięstwem Niemiec. [1] [2] [4]