Powstanie w getcie warszawskim

Powstanie w getcie warszawskim rozpoczęło się 19 kwietnia 1943 roku, gdy niemieckie oddziały SS i policji wkroczyły do getta, aby wznowić deportacje. Żydowski ruch oporu został ostrzeżony i wielu mieszkańców ukryło się. Bojownicy ŻOB i ŻZW stawili opór niemieckiemu natarciu, używając pistoletów, granatów, niewielkiej liczby karabinów maszynowych i karabinów oraz atakując z budynków i przygotowanych stanowisk. Pierwszy niemiecki szturm został odparty, a Niemcy wyparci poza mur getta. Jürgen Stroop, który po tej porażce zastąpił Ferdinanda von Sammern-Frankenegga na stanowisku niemieckiego dowódcy, podał później, że w szturmie zginęło lub zostało rannych 12 ludzi. Pierwsza faza na mapie przedstawia początkowe walki, a nie ciągły, regularny front.

Organizacje oporu powstały po masowych deportacjach z 1942 roku. Muzeum Holokaustu w Stanach Zjednoczonych szacowało, że w chwili wybuchu powstania ŻOB liczyła około 500 bojowników, a ŻZW około 250. Niemieckie siły liczyły około 2,000 żołnierzy i policjantów, wspieranych przez artylerię i czołgi. Nie były to dwie regularne armie, których udokumentowany szyk bojowy można przedstawić na szczeblu dywizji: źródła wymieniały żydowskie organizacje oporu i niemieckie formacje służbowe, a nie konkretne dywizje czy korpusy. Symbole jednostek oznaczają zatem te organizacje i siły, a nie sugerują, że były to formalne bataliony.

Po pierwszych starciach Niemcy zmienili taktykę. Trzeciego dnia Stroop rozkazał palić getto, budynek po budynku, aby wypędzić ludzi z kryjówek. Bojownicy nadal atakowali i wycofywali się do budynków, bunkrów i tuneli, a mieszkańcy przeciwstawiali się deportacjom, nie stawiając się w punktach zbornych i chroniąc się pod ziemią. W miarę trwania walk pożary i wyburzenia rozbijały kolejne bronione obszary. Fazy pokazują, jak presja obejmowała coraz większą część getta; linie mają charakter schematyczny, ponieważ nie zachowały się dane o codziennym rozmieszczeniu sił na poszczególnych ulicach.

8 maja wojska niemieckie zdobyły bunkier dowództwa ŻOB przy ul. Miłej 18. Mordechaj Anielewicz i wielu członków jego sztabu zginęli na miejscu; według Muzeum Holokaustu w Stanach Zjednoczonych prawdopodobnie popełnili samobójstwo, aby uniknąć schwytania. Zorganizowany opór trwał jednak nadal w innych miejscach. 16 maja Stroop poinformował, że dawna dzielnica żydowska przestała istnieć, a powstanie zostało stłumione.

Zwycięstwo odniosły Niemcy, a getto warszawskie zostało zniszczone. Stroop podał, że straty niemieckie wyniosły 110 ludzi, w tym 16 zabitych i 93 rannych; ocalali i historycy uznawali te dane za zaniżone. Niemieckie zestawienia odnotowały 56,065 Żydów zabitych lub schwytanych, z których około 36,000 deportowano do obozów zagłady. Dane te obejmowały zarówno bojowników, jak i cywilów, a dostępne źródła nie podawały osobnej liczby ofiar cywilnych. Szacunki dotyczące liczby bojowników również się różniły: Muzeum Holokaustu w Stanach Zjednoczonych podawało około 500 bojowników ŻOB i 250 ŻZW, podczas gdy inne opracowanie mówiło o około 600 bojownikach ŻOB i 400 ŻZW.

Cztery fazy na mapie przedstawiają początkowe wkroczenie Niemców i opór, rozkaz spalenia getta, kurczenie się obszaru zorganizowanego oporu wokół bunkrów oraz ostateczne zdobycie kwatery głównej ŻOB i stłumienie powstania. W skład sił niemieckich wchodziły oddziały SS i policji; dostępne relacje odnotowują także żołnierzy Wehrmachtu i inne formacje pomocnicze. Po stronie żydowskiej walczyły ŻOB i ŻZW; polskie podziemie udzieliło ograniczonego wsparcia i dostarczyło broń, ale źródła nie opisują jego oddziałów jako formacji stale walczących w getcie.