Bitwa pod Stalingradem

Pod koniec sierpnia 1942 r. Grupa Armii B dotarła do Wołgi na północ od Stalingradu, w następstwie rozpoczęcia niemieckiej ofensywy letniej. 23 sierpnia XIV Korpus Pancerny dotarł do zachodniego brzegu rzeki, a 4. Flota Powietrzna przeprowadziła zmasowane naloty, które obróciły rozległe obszary miasta w gruzy. 62. Armia pod dowództwem generała porucznika Wasilija Czujkowa i 64. Armia dowodzona przez generała majora Michaiła Szumiłowa zostały zepchnięte do centrum miasta. Zgodnie z rozkazem Stalina nr 227 obrońcy walczyli o każdą ulicę, fabrykę i stację kolejową. Zaopatrzenie przeprawiano przez Wołgę promami i niewielkimi jednostkami pływającymi, nieustannie ostrzeliwanymi przez niemiecką artylerię i atakowanymi z powietrza.

We wrześniu i październiku generał Friedrich Paulus rzucił dywizje niemieckiej 6. Armii oraz 4. Armię Pancerną Hermanna Hotha do wyczerpujących szturmów na kluczowe pozycje, w tym Kurhan Mamaja, główny dworzec kolejowy, elewator zbożowy oraz północny kompleks przemysłowy, obejmujący fabryki Traktornyj, Barrikady i Czerwony Październik. Walki przerodziły się w wyniszczające starcia na bliskim dystansie. W połowie listopada wojska niemieckie opanowały około 90 procent zrujnowanego miasta i zepchnęły 62. Armię do kilku wąskich, odizolowanych przyczółków nad rzeką. Niemieckie siły skoncentrowane w mieście nadmiernie rozciągnęły jednak swoje skrzydła, których obronę na otwartych stepach powierzono niedostatecznie liczebnym i słabo wyposażonym armiom rumuńskim, włoskim i węgierskim.

19 listopada 1942 r. Armia Czerwona rozpoczęła operację „Uran”, kontrofensywę strategiczną zaplanowaną przez Gieorgija Żukowa, Aleksandra Wasilewskiego i Nikołaja Woroniowa. Front Południowo-Zachodni Nikołaja Watutina i Front Doński Konstantina Rokossowskiego rozbiły rumuńską 3. Armię na północny zachód od Stalingradu. Następnego dnia Front Stalingradzki Andrieja Jeriomienki przełamał rumuńską 4. Armię na południu. Dwie pancerne kolumny uderzeniowe szybko ruszyły przez zamarznięty step i 23 listopada spotkały się pod Kałaczem nad Donem, odcinając Niemcom drogę odwrotu i zamykając w kotle około 250,000 do 300,000 żołnierzy państw Osi.

Hitler nie zgodził się, by Paulus podjął natychmiastową próbę przebicia się na zachód. Rozkazał 6. Armii utrzymać pozycje, podczas gdy Luftwaffe miała zaopatrywać kocioł drogą powietrzną. Most powietrzny dostarczał zaledwie ułamek niezbędnego dziennego tonażu. W połowie grudnia feldmarszałek Erich von Manstein rozpoczął operację „Zimowy Sztorm”, podejmując 4. Armią Pancerną próbę odblokowania kotła od południowego zachodu. Radziecki opór nad rzekami Aksaj i Myszkowa zatrzymał natarcie. Po niepowodzeniu próby odsieczy i rozszerzeniu radzieckich ofensyw Front Doński rozpoczął 10 stycznia 1943 r. operację „Pierścień”. Armie Rokossowskiego systematycznie zaciskały pierścień od zachodu. Paulus, mianowany przez Hitlera feldmarszałkiem 30 stycznia, następnego dnia skapitulował wraz z południową częścią kotła, a północna część, dowodzona przez generała Karla Streckera, poddała się 2 lutego 1943 r.