Bitwa pod Stalingradem

Pod koniec sierpnia 1942 roku Grupa Armii B dotarła do Wołgi na północ od Stalingradu, po rozpoczęciu niemieckiej ofensywy letniej. 23 sierpnia XIV Korpus Pancerny dotarł do zachodniego brzegu rzeki, a 4. Flota Powietrzna przeprowadziła zmasowane naloty, które obróciły rozległe obszary miasta w gruzy. 62. Armia radziecka pod dowództwem generała porucznika Wasilija Czujkowa i 64. Armia pod dowództwem generała majora Michaiła Szumiłowa zostały zepchnięte do centrum miasta. Zgodnie z rozkazem Stalina nr 227 obrońcy walczyli o każdą ulicę, fabrykę i stację kolejową, a zaopatrzenie docierało do nich przez Wołgę promami i niewielkimi jednostkami pływającymi, nieustannie atakowanymi przez niemiecką artylerię i lotnictwo.

We wrześniu i październiku generał Friedrich Paulus rzucał dywizje niemieckiej 6. Armii, a Hermann Hoth — 4. Armii Pancernej, do wyczerpujących szturmów na kluczowe pozycje, między innymi wzgórze Mamajewa, główny dworzec kolejowy, elewator zbożowy oraz północny kompleks przemysłowy z fabrykami Traktorową, Barrikady i Czerwony Październik. Walki przerodziły się w wyniszczające starcia na bliskim dystansie. Do połowy listopada wojska niemieckie opanowały około 90 procent zrujnowanego miasta i zepchnęły 62. Armię do kilku wąskich, odizolowanych przyczółków nad rzeką. Niemieckie siły skoncentrowane w mieście nadmiernie rozciągnęły jednak swoje skrzydła, których na otwartych stepach broniły niedostatecznie obsadzone i słabo wyposażone armie rumuńskie, włoskie i węgierskie.

19 listopada 1942 roku Armia Czerwona rozpoczęła operację „Uran”, strategiczną kontrofensywę zaplanowaną przez Gieorgija Żukowa, Aleksandra Wasilewskiego i Nikołaja Wor onowa. Front Południowo-Zachodni Nikołaja Watutina i Front Doński Konstantina Rokossowskiego przełamały pozycje rumuńskiej 3. Armii na północny zachód od Stalingradu. Następnego dnia Front Stalingradzki Andrieja Jeriomienki przełamał rumuńską 4. Armię na południu. Dwie pancerne kolumny uderzeniowe szybko posuwały się przez zamarznięty step i 23 listopada spotkały się w Sowietskim, na wschód od Kałacza nad Donem, odcinając Niemcom drogę odwrotu i zamykając w kotle około 250,000 do 300,000 żołnierzy państw Osi.

Hitler odmówił Paulusowi zgody na natychmiastowe przebicie się na zachód i nakazał 6. Armii utrzymać pozycje, podczas gdy Luftwaffe próbowała zaopatrywać kocioł drogą powietrzną. Most powietrzny dostarczał jedynie ułamek potrzebnej dziennej ilości zaopatrzenia. W połowie grudnia feldmarszałek Erich von Manstein rozpoczął operację „Zimowy Sztorm”, w której 4. Armia Pancerna miała odblokować kocioł od południowego zachodu. Radziecki opór nad rzekami Aksaj i Myszkowa zatrzymał jednak natarcie. Po niepowodzeniu odsieczy i rozszerzeniu radzieckich ofensyw Front Doński rozpoczął 10 stycznia 1943 roku operację „Pierścień”. Armie Rokossowskiego systematycznie zaciskały kocioł od zachodu. Paulus, mianowany przez Hitlera feldmarszałkiem 30 stycznia, poddał południową część kotła następnego dnia, a północna część, dowodzona przez generała Karla Streckera, skapitulowała 2 lutego 1943 roku.