Leyte i zatoka Leyte

20 października 1944 r., po wstępnych działaniach zespołów płetwonurków-minerów i rozpoznawczych, wojska alianckie rozpoczęły lądowanie na wschodnim wybrzeżu Leyte. Oddziały 6. Armii wylądowały w pobliżu Tacloban i Dulag, gdzie początkowo napotkały niewielki opór. Japończycy postanowili bronić się dalej w głębi lądu, poza zasięgiem artylerii okrętowej. Do końca pierwszego dnia na ląd zeszło ponad 130 000 żołnierzy alianckich. Zajęcie Leyte zapewniło aliantom przyczółek w środkowej części Filipin i zagroziło japońskim szlakom zaopatrzeniowym biegnącym przez archipelag. [1][4][8]

W ramach operacji Shō-Gō Japonia skierowała ku zatoce Leyte kilka zespołów floty. 23 października amerykańskie okręty podwodne zaatakowały Zespół Centralny w cieśninie Palawan, zatapiając ciężkie krążowniki *Atago* i *Maya* oraz uszkadzając *Takao*. 24 października amerykańskie lotnictwo pokładowe zaatakowało Zespół Centralny na Morzu Sibuyan i zatopiło pancernik *Musashi*. Mimo ataków zespół japoński kontynuował marsz ku cieśninie San Bernardino. [2][4]

W nocy z 24 na 25 października siły 7. Floty USA pokonały japoński Zespół Południowy w cieśninie Surigao. W tym samym czasie japoński Zespół Północny odciągnął 3. Flotę admirała Williama Halseya od zatoki Leyte. Zespół Centralny przeszedł przez cieśninę San Bernardino i 25 października dotarł na wody u wybrzeży Samar. Zespoły amerykańskich lotniskowców eskortowych wraz z okrętami osłony walczyły z silniejszym przeciwnikiem; Japończycy wycofali się, zamiast kontynuować marsz ku rejonowi lądowania. Amerykańskie lotnictwo pokładowe zaatakowało Zespół Północny u przylądka Engaño. Do 26 października japońska operacja morska została odparta. [2][3][4]

Walki lądowe trwały także po starciach morskich. X i XXIV Korpus 6. Armii nacierały przez Leyte przeciwko japońskiej 35. Armii, a filipińscy partyzanci wspierali działania aliantów. Górzysty teren wyspy, sieć dróg i trudne warunki terenowe sprawiły, że kampania przeciągnęła się poza walki o przyczółki. Zorganizowany opór japoński na Leyte ustał pod koniec grudnia, choć działania partyzanckie trwały nadal. [1][3][8]

Kampania zapewniła aliantom kontrolę nad Leyte i przyniosła ciężkie straty resztkom japońskiej floty. W źródle dotyczącym walk lądowych na Leyte podano 3 504 poległych, 11 991 rannych i 183 zaginionych po stronie aliantów, a także 65 000 poległych i 714–828 wziętych do niewoli po stronie japońskiej. W odrębnym szacunku strat w bitwie morskiej podano około 3 000 poległych aliantów i 12 000 poległych Japończyków. Dane te obejmują różne części walk i nie należy traktować ich jako jednego, sporządzonego według jednolitej metodologii zestawienia strat. [1][3]