Oblężenie Leningradu

Pod koniec sierpnia 1941 roku Grupa Armii „Północ” pod dowództwem feldmarszałka Wilhelma Rittera von Leeba dotarła do południowych przedmieść Leningradu, posuwając się przez państwa bałtyckie. Wojska fińskie pod dowództwem feldmarszałka Carla Gustafa Emila Mannerheima ruszyły na południe przez Przesmyk Karelski, lecz zatrzymały się na granicy z 1939 roku, sprzed wojny zimowej, odmawiając spełnienia niemieckich próśb o natarcie bezpośrednio na przedmieścia miasta. 31 sierpnia dywizje niemieckie zdobyły Mga, przecinając ostatnią linię kolejową łączącą Leningrad z zapleczem. 8 września wojska niemieckie zajęły Szlisselburg na południowym brzegu jeziora Ładoga, odcinając wszystkie połączenia lądowe i rozpoczynając blokadę miasta.

Adolf Hitler odrzucił pomysł szturmu na gęsto zabudowane miasto i nakazał je okrążyć, systematycznie ostrzeliwać artylerią i bombardować z powietrza, a następnie zmusić do kapitulacji głodem. Zniszczenie magazynów Badayewa 8 września pochłonęło zapasy zboża i cukru, pogłębiając kryzys zaopatrzeniowy wśród uwięzionej ludności, liczącej ponad 2.5 miliona cywilów. Pod dowództwem generała armii Gieorgija Żukowa, a później generała porucznika Leonida Goworowa, jednostki radzieckie i oddziały formowane z ludności cywilnej umocniły południowy odcinek obrony Frontu Leningradzkiego, budując rowy przeciwczołgowe, schrony bojowe i linie okopów.

Podczas mroźnej zimy 1941–1942 przydziały chleba dla osób niepracujących spadły do 125 gramów dziennie, a temperatury poniżej zera unieruchomiły miejskie sieci wodociągowe i elektryczne. Z głodu i hipotermii ginęło nawet 100,000 osób miesięcznie. Armia Czerwona zaopatrywała garnizon przez „Drogę Życia”, biegnącą po zamarzniętej tafli jeziora Ładoga, wysyłając konwoje z zaopatrzeniem i ewakuując ponad 500,000 osób niebiorących udziału w walkach mimo nieustannych ataków lotniczych i ostrzału artyleryjskiego. Na zachodzie przyczółek orienienbaumski, utrzymywany przez radziecką 8. Armię, pozostawał odizolowany nad Zatoką Fińską. Zapewniał wsparcie artylerii nadbrzeżnej, współdziałającej z działami Floty Bałtyckiej w Kronsztadzie.

W styczniu 1943 roku Armia Czerwona rozpoczęła operację „Iskra”. Skoordynowane natarcia Frontu Leningradzkiego, posuwającego się na wschód, oraz Frontu Wołchowskiego Kiriłła Mierieckowa, nacierającego na zachód, uderzyły w niemiecki przesmyk na południe od jeziora Ładoga. 18 stycznia oba fronty połączyły się w pobliżu osiedli robotniczych nr 1 i nr 5, odbiły Szlisselburg i otworzyły wąski korytarz lądowy o szerokości od ośmiu do dziesięciu kilometrów. Radzieckie oddziały kolejowe zbudowały linię kolejową zwaną „Korytarzem Śmierci”, pracując pod nieustannym ostrzałem niemieckiej artylerii. Znacznie zwiększyło to możliwości transportu zaopatrzenia do miasta.

Oblężenie zakończyło się rok później, podczas strategicznej operacji leningradzko-nowogrodzkiej, rozpoczętej 14 stycznia 1944 roku. Front Leningradzki Goworowa uderzył jednocześnie z obwodu miasta i z rejonu Oranienbaumu, biorąc w kleszcze 18. Armię generała Georga Lindemanna. W połączeniu z natarciem Frontu Wołchowskiego w kierunku Lubania i Czudowa ofensywa przełamała niemiecki pierścień oblężenia. Wojska radzieckie zdobyły Krasnoje Sieło i Ropszę, po czym ruszyły w pościg za wycofującymi się oddziałami Wehrmachtu w kierunku rzeki Ługi. 27 stycznia 1944 roku władze radzieckie oficjalnie ogłosiły zniesienie blokady.