Gazala i upadek Tobruku

26 maja 1942 roku włoska piechota zaatakowała północne i środkowe pozycje pod Gazalą, podczas gdy Rommel skierował główne siły zmotoryzowane wokół odsłoniętego południowego skrzydła. Linia 8. Armii biegła od wybrzeża w pobliżu Gazali do Bir Hakeim; znaczną jej część osłaniały ufortyfikowane punkty oporu i pola minowe. 15. i 21. Dywizja Pancerna, włoskie dywizje Ariete i Trieste oraz 90. Lekka Dywizja Afrykańska przekroczyły linię na południe od niej i skręciły na północ. Manewr zaskoczył siły alianckie, ale garnizon Wolnych Francuzów w Bir Hakeim stawił opór atakowi Ariete i utrzymał południowy punkt oparcia linii.

Siły Osi znalazły się w odsłoniętym położeniu na obszarze nazwanym później Kotłem, między alianckimi punktami oporu, Bir Hakeim i polami minowymi. Brytyjskie oddziały pancerne kontratakowały, a zaopatrzenie sił Osi stawało się coraz trudniejsze. 29 maja włoskie oddziały otworzyły przejście przez pola minowe dla konwoju zaopatrzeniowego. 30 maja Rommel zaatakował na zachód, połączył się z pierwotnymi pozycjami Osi i zdobył punkt oporu Sidi Muftah, gdzie zniszczono brytyjską 150. Brygadę Piechoty. Przejście przez pole minowe pomogło przywrócić linię zaopatrzenia Osi i umożliwiło kontynuowanie ofensywy.

8. Armia zaatakowała 5 czerwca, by zniszczyć siły Osi w Kotle, lecz natarcie przyniosło niewielkie postępy. Rommel kontratakował na wschód w kierunku Bir el Harmat, zakłócając brytyjskie dowodzenie i łączność. W kolejnych dniach trwały walki w rejonie Knightsbridge i Bir Hakeim. Wolni Francuzi przebili się z Bir Hakeim w nocy z 10 na 11 czerwca, po tym jak powtarzające się ataki poważnie uszczupliły obrońców obwodu. Siły Osi ruszyły następnie w kierunku El Adem; po upadku Knightsbridge 8. Armia zaczęła wycofywać się z Linii Gazalskiej. 1. Dywizja Południowoafrykańska wycofała się nadmorską drogą przez Tobruk, podczas gdy 50. Dywizja przebiła się na zachód przez włoski X Korpus, skręciła na południe, okrążając Bir Hakeim, a następnie skierowała się na wschód ku granicy.

Odwrót sprawił, że Tobruk został coraz bardziej odizolowany. Jego obronę osłabiono, a 8. Armia utraciła pozycje pod Gazalą i wycofała się w stronę Egiptu. Przed rozpoczęciem szturmu 20 czerwca siły Osi okrążyły Tobruk. Niemieckie czołgi, przy silnym wsparciu lotnictwa i artylerii, wdarły się przez południowo-wschodni obwód obronny, a następnie ruszyły w głąb obrony portu. Garnizon skapitulował 21 czerwca. Według relacji z bitwy siły Osi wzięły pod Tobrukiem około 33,000 jeńców; inne opracowania podawały odmienne łączne dane dotyczące klęski pod Gazalą.

Zdobycie Tobruku otworzyło drogę na wschód, do Egiptu, ale nie zakończyło kampanii. 8. Armia kontynuowała odwrót, a natarcie Osi zostało później zatrzymane pod El Alamein. Szacunki łącznych strat znacznie się różniły: w jednej relacji podano około 50,000 zabitych, rannych lub wziętych do niewoli żołnierzy alianckich oraz około 6,360 strat niemieckich i włoskich, podczas gdy inna mówiła o około 98,000 stratach alianckich i 32,000 stratach Osi. Dane te obejmowały szersze działania i nie były bezpośrednio porównywalne. Również liczby alianckich jeńców wziętych pod Tobrukiem różniły się w poszczególnych relacjach.