Operacja Barbarossa

22 czerwca 1941 roku hitlerowskie Niemcy najechały Związek Radziecki na froncie długości 2,900 kilometrów, rozpoczynając operację Barbarossa. Adolf Hitler rzucił do walki ponad 3.8 miliona żołnierzy niemieckich i sojuszniczych, aby zniszczyć Armię Czerwoną, zdobyć ważne regiony rolnicze i przemysłowe oraz unicestwić państwo radzieckie. Siły państw Osi nacierały trzema głównymi kierunkami: Grupa Armii Północ zmierzała przez państwa bałtyckie ku Leningradowi, Grupa Armii Środek parła przez Białoruś w stronę Moskwy, a Grupa Armii Południe uderzała przez zachodnią Ukrainę na Kijów i Donbas.

Zaskoczenie było powszechne. Łączność Armii Czerwonej na pierwszej linii załamała się pod nalotami i ostrzałem artyleryjskim, umożliwiając niemieckim grupom pancernym przeprowadzanie wielkich podwójnych okrążeń. Na północ od bagien Prypeci 2. i 3. Grupa Pancerna zamknęły w kotłach pod Białymstokiem i Mińskiem liczne zgrupowania radzieckie, biorąc do niewoli kilkaset tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej w ciągu zaledwie kilku tygodni. Na północnym zachodzie Grupa Armii Północ parła przez Dźwinę i Ługę w kierunku Leningradu. Na południu opór pod Brodami i Równem był silniejszy, jednak Grupa Armii Południe stopniowo zmuszała radzieckie oddziały do odwrotu przez Ukrainę.

W lipcu Grupa Armii Środek okrążyła Smoleńsk, zamykając w kotle kilka radzieckich armii polowych i zbliżając się do kierunku moskiewskiego. Zacięte radzieckie kontrataki i problemy logistyczne opóźniły jednak natarcie. Hitler skierował 2. Grupę Pancerną na południe, aby we współdziałaniu z Grupą Armii Południe dokonała okrążenia na wschód od Kijowa. Do września 1941 roku powstały kocioł wziął do niewoli cztery radzieckie armie polowe i zabezpieczył Ukrainę, podczas gdy Grupa Armii Północ odcięła lądowe drogi do Leningradu, rozpoczynając długotrwałe oblężenie miasta.

30 września 1941 roku Niemcy rozpoczęli operację Tajfun, wznawiając natarcie na Moskwę. Niemieckie oddziały pancerne otoczyły duże siły Armii Czerwonej pod Wiaźmą i Briańskiem, biorąc do niewoli kolejne setki tysięcy radzieckich żołnierzy. Jesienne deszcze zmieniły gruntowe drogi w nieprzejezdne błoto, spowalniając zaopatrzenie państw Osi do ślimaczego tempa. Gdy nadeszły mrozy, zmechanizowane szpice parły ku północnym i południowym przedmieściom Moskwy. Uszczuplone do granic wytrzymałości, pozbawione zimowego umundurowania i rozciągnięte na setkach kilometrów wrogiego terenu armie niemieckie natrafiły na świeżo sformowane odwody Armii Czerwonej pod dowództwem generała Gieorgija Żukowa. 5 grudnia 1941 roku niemieckie natarcie całkowicie stanęło, co oznaczało strategiczną klęskę początkowej kampanii błyskawicznej.