Operacja Bagration

Operacja Bagration była letnią ofensywą radziecką przeciwko niemieckiej Grupie Armii „Środek” na Białorusi. Trwała od 22 czerwca do 19 sierpnia 1944 roku. Celem wojsk radzieckich było przełamanie niemieckiej linii, okrążenie niemieckich armii polowych i natarcie na zachód. W ofensywie uczestniczyły cztery fronty radzieckie; siły niemieckie obejmowały 3. Armię Pancerną oraz 4., 9. i 2. Armię. Dezinformacja radziecka pomogła przekonać niemieckie dowództwo, że główne uderzenie nastąpi dalej na południu, a Grupie Armii „Środek” brakowało silnych odwodów ruchomych. Niemieckim dowódcom odmówiono też zgody na odwrót na krótsze linie obronne. [1][5]

Ataki partyzanckie na linie kolejowe rozpoczęły się przed główną ofensywą. Wojska radzieckie uderzyły 22 czerwca, a główne natarcie rozpoczęło się 23 czerwca. Na północy 1. Front Nadbałtycki i 3. Front Białoruski zaatakowały w rejonie Witebska i przełamały niemiecką obronę. Inne siły radzieckie ruszyły w kierunku Orszy, Mohylewa i Bobrujska. 2. Front Białoruski wiązał siły niemieckie w środkowym sektorze, gdy fronty oskrzydlające posuwały się naprzód. Do 28 czerwca niemiecki opór w rejonie Witebska załamał się, 9. Armia została rozbita pod Bobrujskiem, a 4. Armia wycofywała się w kierunku Berezyny, gdzie większość jej sił została później okrążona na wschód od Mińska. [1][3][5]

Wojska radzieckie wykorzystały następnie wyłomy, nacierając w kierunku Mińska. Okrążyły niemieckie formacje na wschód od miasta, a Mińsk został wyzwolony 3 lipca. Straty były ciężkie: źródła radzieckie podawały wysoką liczbę niemieckich poległych, zaginionych i wziętych do niewoli, podczas gdy inne szacunki łącznie uwzględniały zabitych, rannych, zaginionych i jeńców. Szacunki niemieckich strat w całej operacji wahają się znacznie — od około 300,000 do 670,000. Straty radzieckie również były wysokie; szacunki obejmowały około 180,000 zabitych lub zaginionych oraz ponad pół miliona rannych lub chorych. Ponieważ liczby te uwzględniały różne kategorie, nie były bezpośrednio porównywalne. [1][4][6]

Po upadku Mińska ofensywa była kontynuowana poza granicami Białorusi. Wojska radzieckie wkroczyły na Litwę i do wschodniej Polski, a siły niemieckie wycofywały się, próbując utworzyć nową linię obrony. Grupa Armii „Środek” została zredukowana do ułamka dawnego stanu; według jednego z opracowań zniszczono 28 z jej 34 dywizji. Do 19 sierpnia wojska radzieckie dotarły do Wisły i utworzyły przyczółki pod Magnuszewem i Puławami, na południe od Warszawy; znajdowały się też na wschodnich podejściach do Warszawy i na granicy Prus Wschodnich, a od 31 lipca — nad Zatoką Ryską, na zachód od Rygi. Natarcie jednak spowolniło i rozpoczęły się niemieckie kontrataki. [1][6][9]

Wynikiem operacji było zwycięstwo radzieckie oraz odzyskanie całej Białoruskiej SRR, większości Litwy i zdobycie przyczółka we wschodniej Polsce. Bagration zmusiła też Niemcy do przerzucenia odwodów z innych odcinków frontu, a postępy wojsk radzieckich stworzyły warunki do dalszych działań na zachód. Ludność cywilna doznała ogromnych cierpień: wojska radzieckie natrafiły na ślady masowych mordów i zniszczeń na okupowanej Białorusi. Przytoczone tu źródła nie podają wiarygodnej liczby ofiar cywilnych konkretnie dla tej operacji. [1][4][5]