Italië verklaarde zijn voormalige bondgenoot de oorlog

Op 13 oktober 1943 verklaarde de Italiaanse regering nazi-Duitsland, haar voormalige partner in de As, de oorlog. Het besluit formaliseerde een breuk die weken eerder was begonnen, maar maakte geen einde aan de Duitse bezetting en beslechtte niet wie op het schiereiland tegen wie zou vechten. De Italiaanse premier, Pietro Badoglio, had het land door de onderhandelingen over de wapenstilstand geleid; nu verklaarde zijn regering Duitsland openlijk de oorlog.

Benito Mussolini was op 25 juli uit zijn ambt gezet en koning Victor Emanuel III had Badoglio in zijn plaats benoemd. Badoglio verklaarde aanvankelijk dat Italië Duitsland trouw zou blijven. Daarop volgden geheime onderhandelingen met de geallieerden, en op 3 september ondertekende de Italiaanse regering een wapenstilstand. Generaal Dwight D. Eisenhower maakte die op 8 september bekend. De oorlogsverklaring van 13 oktober ging verder: de geallieerden erkenden Italië vervolgens als medeoorlogvoerende, maar niet als bondgenoot.

De wapenstilstand had niet geleid tot een ordelijke wisseling van kamp. Duitse troepen bezetten Italië, ontwapenden Italiaanse eenheden en namen bolwerken in van een uiteengeslagen Italiaans leger. Op 9 september landden geallieerde troepen bij Salerno, onder bevel van generaal Mark Clark. De nieuwe oorlogsverklaring kwam dus te midden van bezetting en aanhoudende gevechten, niet nadat Duitsland was verdreven of het Italiaanse gezag in het hele land was hersteld.

Voor de geallieerde leiders konden de Italiaanse strijdkrachten nog van belang zijn. De geallieerden meenden dat het Italiaanse leger kon helpen de Duitsers te verdrijven, en Italiaanse samenwerking kon de positie van Italië bij de vredesregeling versterken. Het besluit van oktober maakte bekend wie de regering als vijand beschouwde; de strijd tegen de Duitse overheersing was nog niet voorbij. Mussolini was intussen door Duitse troepen bevrijd en werd staatshoofd van de Italiaanse Sociale Republiek in gebieden die niet door de geallieerden waren bezet. De oorlogsverklaring van Italië trok een duidelijke scheidslijn tussen Badoglio’s regering en Duitsland, maar het land zelf bleef verdeeld door bezetting en oorlog.