De brief bereikte Roosevelt

Op 11 oktober 1939 ontmoette econoom Alexander Sachs president Franklin D. Roosevelt en overhandigde hem een brief die was ondertekend door Albert Einstein. De brief was samen met natuurkundige Leo Szilard opgesteld en in augustus gedateerd. Sachs had beloofd Roosevelt persoonlijk op de waarschuwing te wijzen; door het uitbreken van de oorlog in Europa was de ontmoeting wekenlang uitgesteld.

De waarschuwing begon met een wetenschappelijke mogelijkheid. Onderzoek naar uranium en kettingreacties wees erop, schreef Einstein, dat grote hoeveelheden energie zouden kunnen vrijkomen en dat er zeer krachtige bommen konden worden gebouwd. De brief waarschuwde ook dat Duitsland dergelijk onderzoek mogelijk uitvoerde. Szilard en andere natuurkundigen vreesden dat de toegang van Duitsland tot uranium die mogelijkheid meer dan louter theoretisch kon maken.

Sachs overhandigde Roosevelt de brief niet zomaar om hem vervolgens zelf de wetenschappelijke redenering te laten ontcijferen. Hij had een begeleidende brief opgesteld en de president de belangrijkste punten toegelicht. Eerst beschreef hij vreedzame toepassingen van atoomenergie, onder meer voor energieopwekking en geneeskunde; daarna ging hij in op de vernietigende mogelijkheden. Sachs vond dat iemand de technische argumenten moest uitleggen; later zei hij dat geen enkele wetenschapper Roosevelt ervan kon “overtuigen”.

Roosevelt stelde zich aanvankelijk terughoudend op en maakte zich zorgen over de financiering van het onderzoek. Hij vroeg Sachs de volgende ochtend terug te komen. Tijdens het ontbijt op 12 oktober drong Sachs opnieuw op de zaak aan. “Alex,” zei de president, “jij wilt voorkomen dat de nazi’s ons opblazen.” “Precies,” antwoordde Sachs. Roosevelt riep daarop zijn militaire adjudant, Edwin M. “Pa” Watson, binnen en zei: “Dit vereist actie.”

De gesprekken leidden niet onmiddellijk tot een bommenprogramma. Op 19 oktober schreef Roosevelt aan Einstein dat hij een commissie had ingesteld, met daarin Sachs en vertegenwoordigers van het leger en de marine, om uranium te bestuderen.

In de brief werd de regering gevraagd de mogelijkheid serieus te nemen dat Duitsland een wapen zou kunnen bouwen. De overhandiging ervan gaf geen uitsluitsel over wat de Verenigde Staten zouden doen of hoe ver ze zouden gaan. De waarschuwing kwam wel rechtstreeks onder de aandacht van de president, waarbij Sachs de natuurkundige argumenten vertaalde naar de politieke vraag die Roosevelt begreep: kon de Verenigde Staten het risico nemen Hitler als eerste zo’n wapen te laten bemachtigen?