Operatie Berlin: de Rijnoversteek bij Oosterbeek

In de nacht van 25 op 26 september 1944 verliet de 1st Airborne Division van generaal-majoor Roy Urquhart haar steeds kleiner wordende perimeter bij Oosterbeek. De divisie was ten noorden van de Nederrijn afgesneden nadat het niet was gelukt de brug bij Arnhem in handen te houden. Urquharts plan was om zich onder dekking van de duisternis terug te trekken, waarbij de 1st Polish Parachute Brigade en militairen van de 4th Dorsets de terugtocht hielpen dekken. Regen en duisternis hielpen de beweging te verhullen, hoewel de route naar de rivier gevaarlijk bleef. Sommige mannen deden er meer dan drie uur over om het verzamelpunt bij de Oude Kerk te bereiken.

Zweefvliegtuigpiloten legden witte tape door het bos, vanaf de perimeter bij Hotel Hartenstein in de richting van de rivier. Bij de oversteek zetten de Royal Engineers en Royal Canadian Engineers de troepen in kleine boten over naar de zuidoever, ten noorden van Driel. Bij het werk waren de 260th en 553rd Field Companies, RE, en de 20th en 23rd Field Companies, RCE, betrokken. Duits mitrailleur- en mortiervuur trof de boten; sommige motoren begaven het en mannen moesten peddelen. De artillerie van de 43rd (Wessex) Infantry Division beschoot Duitse stellingen bij de perimeter, maar de oversteek bleef kwetsbaar.

De boten vervoerden zowel gewonden als mannen die nog konden lopen. Naarmate de nacht vorderde, probeerden sommige soldaten zwemmend de overkant te bereiken; enkelen verdronken in de stroom. De evacuatie verliep traag en bij daglicht werd voortzetting riskanter. In de vroege ochtend van 26 september waren ongeveer 2.400 man over de rivier gebracht. Onder hen waren Britse luchtlandingstroepen, Poolse militairen, mannen van de Dorsets en zweefvliegtuigpiloten. Dit aantal betekende een aanzienlijke terugtrekking, maar geen volledige ontsnapping: sommige achterhoedetroepen bereikten de rivier pas nadat de oversteek was beëindigd.

De operatie was gepland voor de nacht van 25 september en liep door tot de ochtend van de 26e. Met de voltooiing ervan kwam de Slag om Arnhem ten einde. De 1st Airborne Division had de brug niet behouden en evenmin de route over de Rijn geopend, maar Operatie Berlin bracht een overblijfsel van de strijdmacht weg van de noordoever. In Driel vonden de overlevenden onderdak, voedsel en dekens. De evacuatie sloot de strijd om Arnhem af met een oversteek onder vuur, terwijl er nog mannen vermist waren aan de rivieroever.