Beleg van Leningrad

Eind augustus 1941 bereikte de Duitse Legergroep Noord onder veldmaarschalk Wilhelm Ritter von Leeb de zuidelijke toegangswegen tot Leningrad, na door de Baltische staten te zijn opgerukt. Finse troepen onder veldmaarschalk Carl Gustaf Emil Mannerheim rukten via de Karelische Landengte zuidwaarts op, maar hielden halt bij de grens van vóór de Winteroorlog van 1939 en weigerden Duitse verzoeken om rechtstreeks op te rukken naar de buitenwijken van de stad. Op 31 augustus veroverden Duitse divisies Mga en sneden daarmee de laatste spoorlijn af die Leningrad met het achterland verbond. Op 8 september namen Duitse troepen Schlüsselburg in, aan de zuidelijke oever van het Ladogameer, waardoor alle landverbindingen werden afgesneden en de blokkade officieel begon.

Adolf Hitler wees een aanval op de dichtbebouwde stad af en gaf opdracht haar in te sluiten, systematisch met artillerie te beschieten en vanuit de lucht te bombarderen, en haar door uithongering tot overgave te dwingen. De verwoesting van de Badajev-magazijnen op 8 september vernietigde cruciale voorraden graan en suiker en verergerde de ernstige bevoorradingscrisis voor de opgesloten bevolking van meer dan 2.5 miljoen burgers. Onder leiding van legergeneraal Georgi Zjoekov en later luitenant-generaal Leonid Govorov versterkten Sovjettroepen en burgerformaties de zuidelijke verdedigingslinie van het Leningradfront met antitankgrachten, bunkers en loopgraven.

In de bittere winter van 1941–1942 daalden de broodrantsoenen voor niet-werkenden tot 125 gram per dag en legden temperaturen onder nul het gemeentelijke water- en elektriciteitsnet lam. Tot 100,000 mensen kwamen maandelijks om door honger en onderkoeling. Het Rode Leger bevoorraadde het garnizoen via de ‘Levensweg’ over het bevroren Ladogameer: bevoorradingscolonnes reden over het ijs en evacueerden meer dan 500,000 burgers, ondanks voortdurende aanvallen vanuit de lucht en artilleriebeschietingen. In het westen hield het door het Sovjet-8e Leger verdedigde bruggenhoofd Oranienbaum stand, geïsoleerd aan de Finse Golf. Het vormde een ankerpunt voor de artilleriesteun van de kustbatterijen en de kanonnen van de Baltische Vloot bij Kronstadt.

In januari 1943 lanceerde het Rode Leger Operatie Iskra (Vonkje). Gecoördineerde aanvallen van het Leningradfront, dat vanuit het westen naar het oosten oprukte, en het Wolchovfront van Kirill Meretskov, dat vanuit het oosten naar het westen oprukte, troffen de Duitse flessenhals ten zuiden van het Ladogameer. Op 18 januari sloten de twee fronten bij Arbeidersnederzetting nr. 1 en nr. 5 op elkaar aan, heroverden Schlüsselburg en openden een smalle landcorridor van acht tot tien kilometer breed. Sovjet-spoortroepen legden onder aanhoudend Duits artillerievuur de spoorlijn ‘Corridor des Doods’ aan, waardoor de goederenstroom naar de stad aanzienlijk toenam.

De blokkade eindigde een jaar later tijdens het Strategisch Offensief Leningrad-Novgorod, dat op 14 januari 1944 begon. Govorovs Leningradfront viel zowel vanuit de stadsperimeter als vanuit het bruggenhoofd Oranienbaum aan en sloot het Duitse 18e Leger van generaal Georg Lindemann in een tangbeweging. Samen met de opmars van het Wolchovfront in de richting van Ljoeban en Tsjoedovo verbrijzelde het offensief de Duitse omsingelingslinie. Krasnoje Selo en Ropsja werden veroverd, waarna de terugtrekkende Wehrmachteenheden richting de Loega werden achtervolgd. Op 27 januari 1944 maakten de Sovjetautoriteiten officieel bekend dat de blokkade was opgeheven.